Nooit gebouwd Den Haag: een verzameling mooie prenten

Geschreven door Kaj van Boheemen

Je legt net een laatste hand aan een tekening van een nieuw ontwerp, wanneer je gebeld wordt door je opdrachtgever: de investeerder heeft zich teruggetrokken en het project kan, helaas, niet doorgaan. Als architect is het een bekend tafereel. Meters schetsrol verdwijnen in de lade en de zorgvuldig bijgehouden projectmap kan worden gearchiveerd. Het boek Nooit Gebouwd Den Haag, door Lex van Tilborg, schijnt licht op de archieven van de gemeente en architectenbureaus. De auteur is conservator bij het Haags Historisch Museum, en het is dus niet verwonderlijk dat juist dat museum nu een tentoonstelling rondom dit boek heeft gemaakt. Door twaalf projecten uit het boek te selecteren en ten toon te stellen middels tekeningen en maquettes ontstaat er een soort eerbetoon voor de gevallenen. Er is een interessante parallel te trekken met het boek Architettura della Città uit 1966, waarin architect Aldo Rossi beschrijft hoe de stad is opgebouwd uit gebouwde en ongebouwde architectuur, en hoe ook nooit gebouwde architectuur bij kan dragen aan de ervaring van een stad. Zo boort het boek van Van Tilborg een boeiend thema aan. Hoe zou het, in Rossi’s bewoordingen, analoge Den Haag eruit kunnen zien?

Hommage aan de tekening

Wat betreft het boek is er, net als bij verfilmingen, een gevaar in de vertaling naar een ander medium. Is er in de tentoonstelling sprake van een volwaardige museale ervaring, of blijft het hangen bij een ruimtelijke boekpromotie? Om hier meteen een antwoord op te geven: het laatste is helaas het geval. Dat neemt niet weg dat er een aantal interessante zaken te bezichtigen zijn. De drie kleine zalen laten een stuk of wat maquettes en vooral veel prenten zien. Het is fascinerend om de wascotekeningen van OMA en de aquarellen van Berlage op groot formaat te bekijken. De bezoeker krijgt een goed overzicht van de manieren waarop architecten door de tijd heen hun projecten presenteerden. De collectie aan inzendingen van de prijsvraag voor het Vredespaleis is indrukwekkend, en je zou wensen dat er ruimte was om nog meer inzendingen te kunnen bekijken. De curator heeft de ruimtes echter al zo vol laten hangen dat het moeilijk te zien is waar het ene project begint en het andere eindigt.

Sketch002

Interieurschets van het ontwerp voor het stadhuis Den Haag, door OMA (1986)

Kijken, zoeken, lezen

De tentoonstelling kent meer van dit soort onhandigheden. Het is begrijpelijk dat de beperkte ruimte van het museum een uitdaging vormt, maar de tentoonstellingsmaker had er goed aan gedaan in dit geval een minder vrije opstelling te ontwerpen en zo een logische route mogelijk te maken. Daarnaast is de informatievoorziening verre van duidelijk. Bij binnenkomst is er een boekje waarin elk project voorzien is van een aantal nummers, vergezeld met een korte uitleg daaronder. Deze nummers corresponderen met de nummers bij de verschillende tekeningen, maquettes en kaarten van dat project. Helaas ontbreekt in de volgorde hiervan een logische gedachte en lijken de platen lukraak door elkaar te hangen. Het zoeken naar de juiste informatie bij het juiste beeld is daardoor tijdrovend en frustrerend. Verspreid door de ruimte staan informatiezuilen, de enige objecten die een derde dimensie aan de opstelling geven. Het is jammer dat de informatie ook hier niet goed te lezen is. De moeilijk te volgen informatievoorzieningen maken dat, wanneer je voor inhoud komt, je waarschijnlijk een betere deal hebt door het boek te kopen.

opstelling

De museale opstelling met informatiezuilen

In perspectief

Dat brengt mij tot mijn laatste en belangrijkste punt: voor wie is deze tentoonstelling eigenlijk gemaakt? Zijn dat dezelfde mensen die het boek zouden moeten kopen? Afgaande op mijn bezoek aan het museum denk ik dat vooral mensen die Den Haag goed kennen hier geïnteresseerd in zijn. Er is vrijwel geen overzicht van waar in de stad de verschillende projecten zijn gelegen. Een grote stadsmaquette, centrale interactieve kaart of opstelling per stadsdeel had hierbij geholpen. De verstrekte informatie geeft een beeld van de processen rondom de projecten, maar plaatst ze niet in perspectief tot elkaar of de tijd. Het Rossiaanse thema kent genoeg ingangen om een theoretisch interessante tentoonstelling te maken, het is spijtig dat dit achterwege is gelaten. Ook de link met de actualiteit mist: over de honderd woontorens van Winy Maas of de verbouwingsperikelen van het Binnenhof, nota bene tegenover het museum gelegen, wordt niet gerept. Het resultaat is een tentoonstelling die in potentie een interessant perspectief had kunnen geven op de alternatieve stedelijke ontwikkelingen van de Haagse stedenbouw, maar blijft hangen op het tonen van mooie tekeningen zonder context. De gelijkenis met het M-gebouw van Koolhaas is treffend.

IMG_1175

Een van de exhibits: Plan Nervi (1961)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.